سيد جلال مصطفوى كاشانى
410
مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى )
پس از آن به درمان بيماران با روش طبّ قديم ، به وسيلهء عوامل موجود در طبيعت ، بهخصوص گياهان دارويى شروع كردم و به ساختن معجونها ، شربتها ، قرصها و مرهمهاى مختلف ، طبق فرمولهايى كه در كتب طبّ قديم درج شده است ، مشغول شدم و براى انجام اين امر با عطّارها كه گياهان دارويى مىفروختند ، بهخصوص آنها كه پير بودند و بعضى از داروهاى تركيبى قديم را مىساختند ، تماس نزديك پيدا كردم . درست همانطور كه آشپزى يك هنر است و همهكس نمىتواند آشپز ماهرى باشد ، ساختن داروهاى قديمى به صورت تركيباتى كه وجود داشته است نيز ، كار هركس نيست و ريزهكارىهايى دارد كه از اسرار اين فن است . ساختن داروهاى شيميايى نيز غالبا همينطور است ؛ مثلا ، آسپرين كه نود سال پيش در كارخانهء باير ساخته شد بااينكه داراى فرمول مشخص و طرز تهيهء معينى است ، بااينحال ، هيچ لابوراتوارى در جهان ، تاكنون نتوانسته است آن را مانند كارخانهء باير بسازد و اسرارى دارد كه بروز نمىدهند تا بهترين و مؤثرترين آسپرينها ، آسپرين باير باشد . از اين گذشته ، بين پزشكان قديم ايران و يونان در زمانهاى قديم اختلاف عقيده براى فرمول و طرز تهيهء معجونها و بعضى تركيبات دارويى ديگر وجود داشت ؛ به اين معنى كه هر پزشك معروف كه پس از پزشك معروف ديگر به دنيا مىآمد ، برحسب ذوق ، سليقه ، مشاهدات و تجربيات خود ، در فرمول معجونها تغييراتى مىداد . بههمينجهت ، در كتابهاى طبى قديمى مىبينم كه بعضى از داروهاى تركيبى با تغييراتى به نام پزشكان مختلف ثبت شده است و فرمول واحدى ندارد . با توجه به اين مطلب ، من براى تهيهء بعضى از معجونها ، كه خواص مهمى براى آنها مترتّب بود ، به شهرهاى مختلف ايران سفر كردم و با عطّارهاى پير و قديمى آن شهرها آشنا شدم ، بهطورىكه پس از برگشتن به تهران ، بعضى از گياهان بومى را براى من فرستادند و با آنها براى بيماران خصوصى خود داروهاى تركيبى مىساختم . در تهران ، كه زادگاه خانوادهء من بود ، عطّار پيرى زندگى مىكرد كه سى سال پيش با او آشنا و دوست شدم . او در آن هنگام نود سال داشت ولى قوى و سالم بود و مىگفت كه معجونى از گوشت افعى درست كرده و مىخورم و سالى يك افعى از بيابانهاى اطراف